NATO – beyond its scope of competencies and criteria for membership in the case of the Republic of Macedonia!

Some within the domestic context insist that a few days ago a historic turn has taken place for the Republic of Macedonia at the NATO Brussels Summit by declaring the accession talks as open. In paragraph 63 of the NATO’s Brussels Summit Declaration, there is a formulation and precondition for the successful termination of the accession talks. Granting full-membership is conditioned that reads as follows: ” Full implementation of all prescribed internal procedures with respect to the agreement on the solution of the name issue” ( See, Others consider that the current Government of the Republic of Macedonia is exaggerating with the achievements since an invitation for the Republic of Macedonia to join NATO has been already extended at Bukuresht Summit in 2008, with a precondition to “mutually resolve the name issue” with Greece. (See,

Both abovementioned decisions issued by NATO subsequent to the Brussels and Bukuresht summit stress on a resolution to the name issue with Greece as the additional condition for membership.  The difference is that the Brussels Summit Declaration opens accession talks, but their successfulness is attached to the full implementation of the controversial “Name Agreement” signed in Prespa this June by both Greece and Republic of Macedonia. Implementation of this agreement encompasses entire constitutional, legal and administrative re-naming of the Republic of Macedonia to “Republic of North Macedonia”. A major legal consequence is that such re-naming has the erga-omnes effect or “towards all”, and is not only in regards to the internal usage but bilateral and multilateral as well. (See:

Political discourse in the country following the signing of this controversial agreement has been packed with tensions and animosity. However, the purpose of this short commentary is not to analyse the political discourse, which is highly bi-polarized and could be identified as outright propaganda by the two opposing sides. A discourse or rhetoric that is a direct result of the name agreement, to which NATO refers in the abovementioned paragraph of the Brussels Summit Declaration. Notably, the division along the agreement is to those who oppose it and those who promote it as the best solution.  What is very much problematic within the Macedonian context is the complete lack of debate and discussion, based on objective and impartial critique, that is taken over by a highly idealised position on the agreement on the one side, and nationalistic rhetoric by another.  Either way, both opposing sides attempt to dominate the public opinion through approaches of personal attacks and propaganda.

The dispute between Greece and the Republic of Macedonia is a legal and political precedent in the international community. It is important to emphasize that is of bilateral character and not of multilateral one. This division is important since NATO as an organization is a multilateral regional organization. Hence, my positioning mainly will be focused on looking at the normative and authoritative decisions related to UN and NATO, and particularly ICJ judgement. By discussing whether NATO as a regional organization could impose additional conditions for admittance to membership.

Accession to NATO represents admittance to the membership of an organization which is different from the recognition of states mostly being a bilateral act. Membership in an organization is subject to previously prescribed formal rules which are mainly enshrined in the treaties establishing the said organization. In the case of NATO, this represents the North Atlantic Treaty Organization known as well as the Washington Treaty( ). Washington Treaty is based and enshrines the principles and purposes of the UN Charter for maintenance of peace and security, resolution of disputes in a peaceful manner and refraining of use of force in international relations. These are the qualitative criteria for membership. Procedural criteria are included in the Article 10 and 11  respectively and involve: unanimous decision to invite other European states to membership, depositing the instrument of accession to the US as being the repository of the treaty and the ratification of the Washington Treaty in accordance to the various constitutional practices. The substantive criteria precede the procedural.

In the case of the Republic of Macedonia by virtue of the controversial name agreement whereby the country is required to carry out entire constitutional, legal and administrative “makeup” NATO includes both substantive and procedural additional criteria for membership. Membership and admission to the organization involve processes that encompass formal and previously prescribed (with the treaty of the Organization) legal procedure(s) which should reaffirm the equality of states in acquiring the sought membership. Therefore, the problem and the controversy of imposing additional conditions for membership to NATO and UN respectively arises (Janev, 1999).

In addition to the Washington Treaty, NATO’s operation ideally should be in agreement with the UN Charter. Ideally, because there have been examples when NATO has acted in the contravention of the UN Charter (examples: Kosovo and Lybia). NATO has been established for the purpose of reinforcing collective security, previously declared by the UN as such, and for exercising the right of collective self-defence in the case of armed attack. Description of what is as an armed attack in contravention to the prohibition of the use of force in international relations of Article 2(4) of the UN Charter, out of which the right to self-defence is triggered and justified could be found despite in the Washington Treaty, in the UN General Assembly Resolution 3314.  This short background attempts to give an insight of the interrelatedness between NATO and UN in the system of collective security.  Despite that is manifested through the UN Charter Chapter VII that is related to the undertaking of collective coercive measures with an authorization of the Security Council is related by the virtue of Chapter VIII and particularly Article 52. Any regional arrangements must be in compliance with the UN Charter.

Furthermore, here is the judgement by the International Court of Justice which is the principal organ of the UN and by that account it’s decisions authoritative both for UN and the regional organizations that are established in accordance to the UN principles and purposes. The said judgment by ICJ which is binding for both sides Republic of Macedonia and Greece has not been mentioned in the controversial name agreement and respectively any NATO decision. This judgement has affirmed that Greece has violated the Interim Agreement from 1995, by preventing our accession to the international and regional organizations (Press Release: In that direction, it is clear that NATO has moved beyond the prescribed criteria for membership in the case of the Republic of Macedonia as included in the Washington Treaty and disregarded the authoritative judgment of the ICJ.

One final remark which is quite relevant since elucidates the entire climate in the country is the fact that the propaganda plays a significant role in putting forward the controversial name agreement and the additional criteria imposed by NATO as the only and ultimate solution. A discourse mainly promoted by the Government and pro-government intellectuals, imposing to the public as an “ultimate truth” towards brighter future of the country. A constructed discourse that aims to play with the sentiments of the citizens by projecting the future is quite problematic due to several reasons. First, because it excludes any kind of dialogue by including the diversity of opinions and stakeholders. Second, that is proposing the “future” for the country full of unicorns and “truths” that are not discussed and tested in the public. Elements of totalitarianism according to Arendt include an ideology that has all answers to the society coupled with propaganda and presentation of “truths”, without at the same time allowing the plurality of viewpoints and opinions, could lead not only to complete erosion of the political space but as well to totalitarianism (Arendt, The Origins of Totalitarianism). Deteriorating the already very fragile internal situation whereby there have not been any substantive efforts towards justice, rule of law, fight against corruption and nepotism.

Jana Lozanoska

UN University for Peace, Costa Rica


*The text is subject to copyright any distribution and sharing outside of social media should be upon prior approval by the author*



Договорот за името – потпишана анексија?

Договорот за името и неговата содржина поттикна бурни реакции и бурни пофалби во јавноста во изминатиот период. Се јавија и безброј експерти за толкување на Договорот кои го идентификуваа како кључен членот 7.Од експертизата на овие експерти толку идентитетот е загарантиран. Затворена дебата. Тоа и впрочем не е битно. Важните се правните консеквенци кои овој Договор може да ги повлече. А тие се многубројни.

Сметам дека Договорот спротивно на Виенската конвенција за договорно право, има скриена цел и е потпишан под притисок, кој не ја отсликува слободната воља на договорните страни, особено не на РМ. Договорите потпишани под закана за воена сила се неважечки според Виенската конвенција. Поинаков вид на притисок не е основа за прогласување на договор за неважечки, за жал. Од друга страна, секој балансиран договор кој е одраз на слободна воља содржи взаемни права и обврски, кои се балансирани меѓу страните. Нерамноправноста во договорањето и немањето на слободна воља од страна на РМ, а изразена преку Договорот со името, може да се увиди преку нереципроцитетноста на обврските за РМ, асодржани во истиот Договор.

Секој меѓународен или билатерален договор има суштина и цел за кои се склучува. Ова треба да е недвосмислено и јасно, затоа што секоја правна нејаснотија впрочем оди во насока кон потврдување на таквата скриена цел. Како што споменав погоре, Виенската конвенција за договорно право од 1969 претставува основа за интерпретација меѓународните договори. Целта и суштината на Договорот треба да се видат и утврдат јасно, за да се исклучи секаков сомнеж дека станува збор за непринципиелен Договор.

Во таа насока треба да се погледне преамбулата на Договорот која ја изразува суштината на самиот Договор. Преамбулата во првиот параграф се повикува на Повелбата на ООН, Завршниот Хелсиншки Акт и на останати акти на ОБСЕ и на Советот на Европа. Заедничко за сите овие наведени документи е дека тие фунционираат врз и го потврдуваат принципот на немешање во внатрешни работи на земјите членки, добрососедство и соработка, и го почитуваат принципот на суверена еднаквост. Најрелевантно е дека тие исклучуваат употреба на воена сила и закана, во меѓународните односи. Преамублата понатаму се повикува на релевантните резолуции околу прашањето за името и Времената спогодба. Чудно е дека преамубулата не се повикува на пресудата на Меѓународниот суд во Хаг иако овој суд е авторитативен и еден од основните органи на самите Обединети нации.

Дотука горе доле се е во ред, освен оваа мала забелешка. Проблемот започнува со членот 1 параграфите 3 до 5 кои се однесуваат на РМ и кои суштински, содржински и процедурално отвараат безброј прашања. Особено зачудувачки и нерепроцитетни се обврските кои РМ ги презема за да го реши овој спор. Првото е дека согласува на преименувањето кое гласи “Република Северна Македонија”, и второ дека ваквото преименување има ефект erga omnes – кон сите страни, дури и внатрешно со целосно преименување на целокупниот државен, административен апарат и пропратни органи и институции.

Самата кованица на името Република Северна Македонија и erga omnes, со внатрешни целосни промени се обврски кои спротивно на преамбулата ја откриваат вистинската природа на Договорот и решенијата содржани во него. Да започнам најпрво од erga omnes. Erga omnes е правен институт кој поттекнува од имотно-правни спорови, а за првпат е дискутиран во контекст на меѓународно јавно право со случајот Barcelona Traction Case пред Меѓународниот суд за правда во Хаг. Во овој случај судот направи разлика помеѓу меѓународни erga omnes обврски на државите од меѓународната заедница кои се наменети да ги заштитат основните вредности и заеднички интереси како: заштита од масовни кршења на човекови права, забрана, превенција и заштита од геноцид, ропство, расна дискриминација, тортура и целосна забрана на агресија. Другата страна на обврската е онаа која се однесува на меѓу-државни односи во полето на дипломатската заштита.

Обврската erga omnes и нејзината природа во македонско-грчкиот спор, а сега решение со самиот Договор е нејасно од каде ја црпи својата правна основа. Дали како правен принцип поврзан со имотно правни побарувања, или од меѓународно правните постулати споменати и утврдени погоре со Barcelona Traction Case. Гледајќи ја кованицата Република Северна Македонија, станува јасно дека Грција erga omnes барањето го турка поради тоа што смета дека има сопственост на нешто. Но, прашањето е сопственост на што?

Во 21 век границите и правно-политичкиот систем на двете договорни страни и Грција и РМ се утврдени и востановени веќе децении наназад. Република Македонија има востановен уставно-правен, политички и економски систем (далеку од идеален) кој се протега до утврдените физички граници, со соседите. Оттука не е јасно за каква сопственост станува збор. Сопственост на историја, на Античка Македонија, на што? Доколку е прашање на оваа и ваква територија, таа не постои во сегашноста, туку е една илузорна и митска слика на едно многу далечно минато, кое исто така може да е фабрикувано. Оттука ова не може да се црпи како извор на побарување но и барање за преименување една постоечка држава со граници, преку физичко делимитирање и оттука прецртување на граници во 21 век. Имено суштината на ваквите решенија со Договорот е всушност прецртување и физичко делимитирање на граници со повикување на античка историја, во сегашноста. Процепот помеѓу минатото и сегашноста е многу голем  и длабок за нешто вакво да се бара како правна обврска во 21век. Едноставно е апсурдно и нереално, затоа што не станува збор за фактички постоечка територија, туку за нешто што постоело векови наназад. Ваквиот Договор со кованицата “Република Северна Македонија” има цел спротивно на преамбулата да регулира консензуална анексија на територијата на Република Македонија, кон некаков си поширок регион Македонија кој би бил одразен во истоимената провинција во Грција. “Република”  како уредување во целата кованица на име е одвишок и што останува е “Северна Македонија”, која има за цел да се делимитира од некаков си историски поредок кој што Грците го замислиле и  се повикуваат на, да прецртуваат граници денес – во сегашноста. Реален спор и територии на кои се повикуваат Грците не постојат денес, единствено постои РМ и Хеленската Република со утврдени граници и системи, оттука сметам дека консеквенците од ваквиот конструиран спор и непринципиелен Договор ја анексираат територијата на РМ кон некое замислено историско територијално гнездо презентирано од страна на Грција. Со тоа правните последици би биле дека ние административно и хиерархиски би потпаднале под истоиментата провинција во Грција. Ова ќе има надворешни и внатрешни консеквенци, вклучително и консеквенци во сукцесија на држави.

Оттука, да се вратиме на целта и суштината на Договорот кои се во целосно разидување и несогласност, а одразени во контрадикцијата помеѓу Преамбулата и членот 1. Во тој правец воопшто не е јасно како потпишувачите и поддржувачите на овој Договор може да ја објаснат оваа контрадикција која е целосно непремостлива. Но, да бидеме отворени и да слушнеме издржани аргументи.

Јана Лозаноска


Реформи на тајната полиција под кодно име “мачкај очи на јавност”

Македонското општество е општество кое е градено врз основа на тајни служби кои делуваат врз “внатрешните непријатели”, за што сведочи поблиската и подалечната историја. Од осамостојување навака Македонија се соочи со два скандали за масовно преслушување (2001, и бомбите 2015). Во меѓувреме претходната власт која е рефлексија на спрегата тајни служби – мафија, донесе Закон за лустрација кој селективно таргетираше неистомисленици вадејќи го нивниот наводен “валкан долен веш” од перидот на Југославија. Неколку години подоцна тогаш опозицискиот лидер сега премиер со директна намера да ги симне од власт, претходниците кои беа устоличени една деценија на власт токму поради спрегата тајни служби – мафија, го извади нивниот ептен валкан долен веш во јавност. Начинот на кој сето ова се случи нема да го коментирам, иако сметам дека служеше единствено за собирање на поени и придобивање на симпатииите од јавноста. Од друга страна пак, покрај проблематичните Пржино еден и Пржино два договори, и според содржината и начинот на кои се склучија,  со целосно отсуство на јавноста и граѓанските организации, се формираше Специјално Јавно Обвинителство за гонење токму на кривичните дела кои поттекнуваат од прислушуваните материјали. Неговото формирање се карактеризираше со мошне лимитиран мандант како временски така и  предметен. Ваквата мошне рестриктивна временска и предметна надлежност на СЈО беше јасно дека ќе се рефлектира врз нивната ефикансост, за кое во неколку наврати предупредував  (Спорни елементи на  предлог законот за Специјален Јавен Обвинител, Резултат на Договорот од Пржино, Септември, 2015 ).

Во меѓувреме специјалниот преставник и експерт на Европската комисија, Рајнхард Прибе, истакнат правник, како резултат на Пржино, и притисокот на меѓународната заедница излезе со мошне технички извештај за инситуционалнитe дефекти вклучително Управата за Државна Безбедност и препораки за понатамошни инстуционални реформи во Македонија ( Иако овие предлози се прецизно елаборирани, сепак изостанува осврт и анализа на клучниот искориски и општетсвен контекст и реалност. Со тоа целосно изостанува и коренот на ваквите злоупотреби, што е предуслов за сериозна реформа на УБК, како јадро на злоупотреби и местенки на неистомисленици наследство од претходните владеења.

Како резултат на притисокот на ЕУ за проширување и усогласување со европското законодовство, новата демократска власт пред некој ден го објави во јавност  и го поднесе во процедура предлог законот за со кои наводно ќе се направат посакуваните реформи на УДБ. Содржината на предлог законот сама по себе нема да ја коментирам, туку ќе го коментирам контекстот и оттука вољата да се направи сериозна реформа во овој дел на македонскиот систем кој бил и ќе бидата кликата на тоталитарната матрица во Македонија. (Македонската тоталитарна матрица

Донесување закони кои единствено технички ќе го регулираат делувањето на УБК која би се трансформирала во ОТА, не го затвораат прашањето на злоупотреба на тајната полиција и во иднина, и воедно излегување од рамката на мислење и делување наследена од бивша Југославија, а насочена кон таргетирање и уништување на политички неистомисленици. Законите имаат за цел да регулираат одредени области, да, но тоа не подразбира дека тие се единствената алатка во менување на реалноста и креирање демократско општество.

Навидум СЈО ја има улогата да се соочи и да ги отвори во јавност прашањата кои изостануваат, а беа обелоденети селективно со бомбите. Прашањата се: кои и според какви карактеристики се таргетираат жртвите на ваквите практики, како функционира таргетирањето, како се изведува прислушувањето и како понатаму овие материјали се користат со судските корумпирани лавирнти за целосно човечко и политичко уништување на таргетираните поединци. Сепак СЈО нема да се занимава со овие прашања, затоа што нивната улога е исклучиво правна, и се однесува на индивидуална и кривична одговорност, на оние кои се гонат.

Вакви сериозни реформи покрај целосно реформирање на правосудство и медиуми бараат и целосно јавно отварање и соочување со злоупотребите од ова и сите претходни масовни преслушувања, кои не вклучуваат само правни туку и треба да опфаќаат комбинација на правно-политички чекори на “соочување” и воедно помирување или непомирување, со еден дел од нашето блиско и далечно минато. Тоа подразбира формирање на независно комисиско тело. Тоа независно тело треба да и ги даде одговорите на јавноста, како кликата тајни служби – бирократија (донесување на закони кои имаат одговори на сите општествени прашања, пример новиот закон за реформа на УДБ) – мафија/корупција, функционира и оперира во македонски контекст.

Во меѓувреме пак се тврдеше дека 20.000 лица на јавни и државни функции, новинари, претставници на граѓански сектор и поеднци биле прислушувани. Македонија е земја со население од два милиони, помалку или повеќе, тоа претставува 10% од вкупното насление. Познато на јавноста е давањето на прислушуваните материјали од бомбите на една мала и селектирана група на поедници, кои гравитираат околу сега премирот Заев. Тие нека  претставуваат еден до два проценти на прислушуваните ,еве нека се и пет проценти, но каде се останатите пет? Дали останатите имаат право на пристап до прислушуваните материјали, и оттука право на поднесување барање за оштета како материјална така и нематеријална, во зависнот како овие материјали се користеле во нивните поединечни случаи.

Прашањето ми е каде се овие останати проценти на прислушувани кои не добија никакви информации сега и со наводната лустрација, кои немаат никаков пристап до прислушуваните материјали и оттука можност за тужење на државата и барање оштета. Селективното поделување и отварање на досиеата и од едните и од другите, имено и од Дпмне со законот за лустрација, и од СДСМ со бомбите покажува дека вољата за целосно разрешување на овој начин на фукнционирање на македонското општество кој го јаде јадрото на здраво и демократско уредување, целосно изостанува. Единствено јавно соочување преку независно комисиско тело, е лекот против ракот наречен тајни служби и нивна злоупотреба, ваквото соочување пак од друга стана ќе иницира и суштински реформи во правосудството и останатите клучни области за демократизација и борба против коурупција и непотизам. Пристапот на донесување закони единствено, кои регулираат техникалии се еден мал дел и алатка во уредувањето на областите на кои им треба сериозно реформирање. Без покренување јавна и суштинска дебата и соочување со сите злоупотреби, претставува погрешен и делумен пристап на наводно водедување реформи во овој, и сите останати круцијални области на македонското општество.

Рамка и спорни точки на договорот за пријателство помеѓу Република Македонија и Република Бугарија



Меѓународна рамка на градење добрососедски односи

  1. Рамка на договорот за пријателство е ООН Повелбата и Резолуција 2625 за пријателски односи на Генералнотото собрание на ООНч
  2. Основни принципи на овие документи се разрешување на конфликти и несогласувања на државите со мирољубиви средства врз принцип на почитување на суеверена еднаквост и немешање во внатрешни работи;
  3. Соработка која се однесува на меѓународен план, но и билатерален во поглед на економски, политички, правни, и прашања на клутурна соработка; наводно разрешување на историја и историски факти не спаѓа во доменот на добрососедски односи, но спаѓа во прекројување на истите, без ревизија на јавноста. Граѓаните се тие кои ги имаат наративите, наметнати историски наративи ќе создадат повеќе антагонизам отколку соработка.


Спорни одредби на договорот за пријателство помеѓу Македонија и Бугарија

  1. Договор за пријателство треба да говори за иднина, а не за минато. Дефинирање, бришење и редифинирање на историски факти и историја во принцип претставува мошне опасна алатка во градење на добрососедски односи посебно во контекст, кога Бугарија го оспорува постоењето на македонскиот јазик. Истото се однесува и за македонското малцинство таму;
  2. Договорот не содржи одредба која се однесува на признавање на македонскиот јазик;
  3. Договорт содржи дополнителна еднострана обврска за Македонија за немешање во внатрешни работи на Бугарија член 11 став 5. Оваа одредба реферира директно и се однесува на Уставот на Република Македонија. Истиот договор во член 8 став 2 упатува на формирање на заедничка Комисија за историја и образование за како се вели “за да придонесе за објективно и засновано на автентични и на докази засновани историски извори, научно толкување на историските настани”. Сево ова во меѓусебна корелација од една страна на договорот и член 11 став 5 со член 8 став 2 и од друга со Уставот во целина и посебно со член 49 од истиот, ги прави не само проблематични туку и нецелисходни овие решенија на договорот за пријателство. Нецелисходни поради фактот што Македонија на член 49 за грижа околу малцинството во соседните земји има додадено амандман токму околу немешање во внатрешните работи на земјите каде ова малцинство се наоѓа.

Колективна Амнезија

Не постои ништо пострашно од заборавот, а посебно кога заборавот е колективен. Заборав  помешан со лажен ентузијазам за наводното ослободување од подземниот и надземниот монструм олицетворен во владеењето на Груевски. Чудовиште кое сеуште е повеќе од живо и присутно дури и во најнезначајните сегменти на општеството, да не зборуваме за оние значајните како самата партија, со чиновниците кои извршуваа наредби дадени од Груевски и фамилијата, а сега се претставуваат како реформатори, судството, медиуми итн. Груевски и ДПМНЕ создадоа бирократија, чиновништво, и целосно го одзедоа интегритетот на праводсудството како последна нишка на контрола на власта, со што продолжи и се продлабочи трендот на послушничко судство   кое делува по наредба. Создаде идеологија на омраза и поделеност, која не се разбива ниту преку ноќ, ниту со апсолутна победа на избори, туку со систематски чекори и зафаќање со суштинси прашања.

Апсолутната победа на локалните избори на постоечката владеачката коалиција го опи мнозинството партиски членови и активисти кои се задоволија со некои мали или поголеми позиции и фотељички, и целосно заборавија дека на нашето општество му е потребна една поинаква терапија, од победа на избори. Лекувањето коешто може единствено да го оживее парализираното и  со сепса зафатено општество кое ја јаде сржтта години и децении наназад се нарекува – правда.  Но, истите тие партиски членови и граѓански активисти опиени и понесени, не разбираат дека ваквиот ѓомити херојски и ослободувачки конструиран наратив, е не само празен но и е мошне опасен. Опасноста произлегува од тоа што таквиот наратив, не соодветствува со реалноста, но има за цел да создаде некоја друга реалност која пак не е во согласност со колективното сеќавање и индивидуалните човечки судбини. Наратори пак на колективното сеќавање кое исто така е конструкуција се токму оние чиишто човечки судбини на различни нивоа директно или индиректно беа погазени и потолчени. Наратори на колективното сеќавање и соочување со блиското минато, најмалку треба да се оние кои се устоличени во фотељи во моментов. Овие структури имаат одговорност единствено да го организираат, олеснат и  да го поддржат правниот процес против челниците на партијата, чиишто обвиненија чучат во СЈО, додека истите си бркаа избори. Понатаму имаат обрврска и должност да организираат, олеснат и отпочнат поширок правно политички процес  на соочување со поблиското минато и сите оние кои на еден или друг начин го поддржале монструмот, преку послушност и спроведување на наредби заради лична корист. Ваквото соочување е болно и тешко но е единствениот начин да се постигне катарза и да се продолжи понатаму. Тоа се прави преку дијалог, широка дебата и обесштетување на сите оние кои изгубија достоинство, беа прогонети, подложени на физичка и ментална тортура, на кои преку инстурираните судски случаи и лавиринти им се нанесоа психички трауми и кои материјално беа оштетени на ваков или онаков начин. Тоа е единствената терапија, терапија на отворено зборување и соочување која на долг рок ќе создаде општество кое ќе може да застане на здрави нозе, се друго е една голема лага.

Балкански шпионски интриги наместо стабилна надворешна политика


Македонија има отворени надворешно политички прашања со сите соседни држави. Сериозни надворешни прашања кои имаат импликации во градењето и оддржувањето на солидна и стабилна надворешна политика.  Од осамостојувањето Македонија се обидува за жал неуспешно да се афирмира како значаен фактор на регионално ниво, притоа  губејќи визија како треба да изгледа надворешна политика на една мала држава со отворени прашања со соседните земји. Единствена визија на македонската надворешна политика е влегувањето во НАТО и ЕУ. Иако практиката покажува дека тоа е невозможно под услови кои опфаќаат употреба на нашето уставно име, сепак креаторите на македонската надворешна политика во континуитет немаат визија и храброст да се излезат од празната реторика за влез во ЕУ и НАТО. Наместо македонската надворешна политика да бара алтернативи и ги вклучи во таквото обликување своите внатрешни карактеристики, останува залепена за америчките интереси од една страна, и од друга интересите на некои од западно европските земји. Независна држава подразбира независна и стабилна надворешна политика, а не сервилност. Секако надворешната политика е одраз на внатрешната, и во услови на целосен колапс и гнилост на системот како резултат на мафијашко кланско владеење, кое го карактеризираше претходниот режим не може да се очекуваат некакви брилијантни чекори во поглед на надворешна политика.

Доколку новата Влада има за цел да воспостави демократија и владеење на право навистина, треба сериозно да се зафати со надворешната политика во барање на алтернативи и промовирање не само на билатерално ниво, туку  и мултилатерално ниво. Само на тој начин се создаваат пријатели на долг рок. ЕУ и НАТО се мултилатерални организации и институции, но нашето присуство како рамноправна членка нема да се случи во блиска иднина, во таа насока единствена мултилатерална организација останува ООН. Македонската надворешна политика отсекогаш била заложник на билатерални односи, наместо јакнење на својата мултилатерала. Но тоа, е друго прашање на анализа.

Со Србија  прашањето е билатерално. Целосното повлекување на персоналот од амбасадата и ставањето на кључ на амбасадата е мошне сериозен чекор кон Македонија и има за цел и претавува мерка на “reprisal”. Прашањето е на што? Дипломатски односи се базирани на пропорционалност  и репроцитет пред се, и затворањето на амбасадата претставува пропорционален чин со тврдењата (доколку точни) на разузнавачки активности кон амбасадата.  Дури американците во услови на присуство во небезбедни земји од Блискиот исток или останати региони, не ставаат кључ на амбасада иако има закана за нивната сигурност. Затворањето на амбасадата подразбира целосно прекинување на дипломатски односи. Тоа е апсурдно бидејќи со Србија  не само што не  поврзува  блиското минато и географската блискост,  не поврзуваат многу интимни, човечки односи кои постојат и се негуваат.

Од друга страна зачудувачки е што македонската влада излезе со одговор 24 часа по обвинувањата, и после 24 часа се воспостави директна комуникација помеѓу премиерите на двете земји резултирајќи со мошне општи точки на согласност кои ништо конкретно не значат. Некои од точките се веќе опфатени со Виенска конвенција на дипломатски односи, посебно грижа и заштита за дипломатските претставништва дури и во случај на целосно напуштање на истите.

Но, да се вратам на прашањето затворањето на амбасада  кое е “reprisal”, но  за што? Иако имаше шпекулации за поддршката и гласањето за влез на Косово во УНЕСКО од страна на Македонија, затворањето на амбасадата не е пропорционално со таквото наводно афирмативно гласање на Македонија. Тоа се решава со протестна нота. Секакво несогласување се решава со протестна нота, или евентуално повлекување на амбасадор, а не целосно затворање на амбасада.  Оттука вистинските прашања и контекст изостануваат од целиот случај. Што доведе до еднострано затворање на амбасадата и прекинување на дипломатски односи помеѓу Србија и Македонија? Дали во Македонија постојат безбедносни ризици? Дали навистина има причини и показатели за подземни шпионски интриги и незаконски дејствувања на територијата на Македонија?.

Најзачудувачки во целата ситуација е целосниот дебакл на  македонските новинари и медиуми кои не се ни обидоа да постават некои прашања  во контекст, туку единствено си препишуваа вести и соопштенија. Во некои случаи се расфрлаа со шпекулации, и дури грешно се повикуваа на конвенции и меѓународни договори. Ако целта на новинарите и медиумите е да информираат, квалитетно  притоа отварајќи прашања кои не се очигледни за сите, што ги прави македонските новинари новинари?  За жал ништо! И, ова е еден од аспектите за кој македонското општество треба итно да се зафати. Како јавноста ќе знае дали повторно е заложник на шпионски интриги и подлабок раздор со нашиот северен сосед ако новинарите, не се оние кои ќе ги поставаат прашањата во перспектива и ќе ги донесат од подземјето и тајност во јавност и на виделина. Драги македонски новинари/новинарки преиспитајте си ја вашата етика и улога во општетсвото, редно време е.


Македонија – земја на лажен мултикултурализам (осврт кон предлог Законот за јазиците)

Јазикот е основната алатка на мислата. За Арент, говорот кој се остварува преку јазикот на политичката заедница на која и припаѓаме, заедно со делувањето е суштината на нашите права и воедно правда и еднаквост. Сум замината од Македонија заради репресивноста на предходниот режим и непостоењето на виситинска политичка заедница, режим кој не само успеа да ме прогони, туку се осигура дека никогаш нема да се вратам. Но тоа е друго прашање.  Во таа насока, јас не сум личноста која е чувар на јазикот. Но од друга, страна пак за мене најсилната врска со Македонија е токму јазикот кој го говорам, и преку кој идеално треба да сум поврзана со мојата политичка заедница каква и да е таа, а е далеку од идеална, но и тоа е друго прашање. Таа врска е нераскинлива, и секој што е надвор од својата политичка заедница тоа го знае.

Најпрвин, донесување на предлог-Закон за јазиците по скратена постапка за наводно унапредување на правата на граѓаните освен мнозинската група, сметам дека е лага. Донесување на ваков комплексен Закон по скратена постапка без јавна дебата, кој ќе има финансиски и практични импликации во сите сфери на општеството и системот, и кој наводно не е во судир со Уставот (иако сметам дека има точки кои се неуставни, и може да се побијат)  е мошне проблематично. Нашето општество е општество кое е не само длабоко поделено, и со длабоки рани, но сеуште крвари и е на пат сериозно да зафати сепса. Македонското општество е општество кое е поделено по политичка, етничка, национална, социјална и секаква останата поделба која може да ви падне на ум, дури и најбаналната. Воопшто не е спорно дека донесување на Закони за унапредување на јазични права во демократски и здрави општества во кои постојат реални услови, и по исцрпни дебати и консултации со јавноста се целта на мултикултурализамот,  но и отвореност кон останатите групи во општеството.

Во услови  пак на длабоко поделено општество без притоа да застане да здрави нозе и помири, и без најпрвин да се зафати со суштинско разрешување на криминалите сторени од највисоки политички преставници, воспоставување на владеење на правото и враќање на довербата во судската, законодавната и извршната власт приоритетно донесување на ваков комплексен Закон е повеќе од спорно.

Донесување на ваков закон подразбира широка јавна дискусија со вклучување на разни експери и познавачи на уставно право, јазични права, образование и култура администрација, линвисти, книжевници, припадници на сите заедници и јазици кои се говорат во Македонија, зошто тоа се подразбира под мултикултурализам. Промовирање на широка употреба на албански, да не речам неговото туркање како официјален јазик во Македонија, не може да биде на сметка на македонскиот и на сметка на јазиците на помалите заедници. Македонија според Уставот е мултикултурна, мултиетничка и мултинационална. Македонија не е бинационална и биетничка. За жал, Охридскиот Рамковен Договор е прв таков обид да ја конструира Македонија како бинационална држава.  Овој предлог-закон служи за таа цел исто така, а не во правец на промовирање на мултикултурализам, што е спротивно на тврдењата на власта.

Лично застрашувачки со предлог-Законот е тоа што има за цел да ја микро-регулира реалноста во секој сегмент, а тоа во перспектива подразбира и промена на Уставот. Второ, загрижувачки е што овој предлог-Закон предвидува формирање на Агенција за стандардизирана употреба на албанскиот јазик. Не сум запознаена дали со Законот за употреба на македонскиот јазик (најдов некоја стара верзија од 1998) тоа е предвидено воопшто или другите заедници имаат ваква Агенција. Затоа е неоходно споредбено и истражувачки да се проследи ова прашање, а не лета кон неговото усвојување.

Мултикултурализмот служи на целта кога општеството ќе се помири, ќе ги разреши сите претходни криминали, ќе се промовира отчетност и одговорност како приницип на работа на сите политички субјекти и кога ќе се креираат услови во реалноста за тоа. Во Македонија малтене секоја област е сегрегирана од образование до администрација и овој Закон има за цел да ја продлабочи таа сегрегација. Оттука за каков мултикултурализам станува збор? Мултикултурализам подразбира отвореност и квалитетни политики кон сите групи во општеството, а не промовирање на една за сметка на сите останати.



Крвјосано зајдисонце,

утробата со сатар

ни ја распараа


темноцрвена крв,

како вино

од сопствените лози

на рацете им прокапа,

капка по капка




прокапа цела,

засушена како младеж,

трага запечатена, запишана,

во историјата ќе остане.

Да слушнат новите,

дека од огништитата

не сотреа,

од лозата своја,

од мајчиниот ни јазик,

нас, керќите и синовите

свои не отсекоа.

Таа, лозата се исуши,

Друго и не можеше да биди,

грозје за вино долго време

не раѓаше.

Огреа сонце повторно,

Потоа дожд заплиска,

ја изми крвта,

од крвјосаното зајдисонце,

Повторно сонце,

Почна да гали,

Таа лозата,

таа ластегарката,

Зелени ливчиња роди,

Но, оние што не прогонија,

огништата што ни ги одземаа

и, зборовите што ни ги скастрија

зборови од крв проплукаа

боја на виното

од, таа лозата

што роди.


Македонија е во бездна. Целосен пад на системот– политички, правен, социјален, економски без постоење на политичка заедница и автентичен граѓански отпор, кој ќе се спротистави критички  на континуираниот терор и шизофренија.  Македонија не е во криза! Реторика која е особено  драга  на интелектуалните аналитички кругови, притоа намалувајќи го значењето на  реалната и потресна состојба во државата, која со децении е заложник на “елитите” . Сега веќе кулминирајќи во целосен пад на систем. Од осамостојувањето досега,  никој и никогаш не презема одговорност за бројните злодела  поврзани со владеењето. За постојаната корупција, непотизам,  лошата приватизација, лошото владеење во континуитет кое ги игнорира во постојаност јавните и општите интереси и е его/етно и националистички фокусирано.

Злото во Македонија не е демонско ниту митско, туку е реално и постоечко зацементирано во подземјето криминално, а олицетворено преку политичките елити. Полтичките елити  кои и покрај злоделата на масовна корупција и преслушување, свесно урнисување на правниот и уставен систем во континуитет се амнестираат и рехабилитираат меѓусебно.  Ниту еден политички актер на висока државна и партиска функција досега нема понесено ниту морална, политичка и криминална одговорност. На оваа практика мора да се стави крај. Изборите беа најлошото сценарио кое ги легитимизираше повторно, оние кои не смееше да се легитимизираат. Покрај ДПМНЕ И ДУИ, овде влегува и Заев и неговата мошне лоша и штетна стратегија за доаѓање на власт. По објавувањето на дел од прислушуваните материјали и придобивајќи дел од граѓанскиот сектр кој никогаш не се ослободи од ниско партиските интереси наметнати и од едните и другите, Заев не само што седна да преговара со сторители на наводни масовни злодела туку и ги легитимизираше.  Преговарајќи за суштински прашања (Договорот од Пржино) кои ја засегааат целата држава и се од јавен интерес, и без притоа вклучвајќи ги граѓаните и претставниците на различните интересни групи. Заев го легитимизираше злото преку барањето за одење на избори, и преку правење коалиција со довчерашните соработници на Груевски.

Во целтата состојба на општа амнестија и рехабилитација, а за цел доаѓање на власт, не може да се поставуваат платформи и агенди од албанскиот блок (кој до вчера му беше соработник и десна рака на Груевки) како легитимни. Ова од прични што мора да се бара одговорност и од ДУИ, а не да се поштеди врз основа на етничка припадност, пртиоа претставувајќи се како легитимна страна со поставување на националистички агенди. Контекстот и временската рамка на ваквите барања не дозволуваат нивно спроведување особено заради нивниот суштински карактер. И, тоа во услови кога вистината и одговорноста (политичка и кривична) околу прислушувањето комплетно изостанува. Избегнување на одговорност неможе да претставува основа за воведување суштински промени во Република Македонија. Промени не се прават под закана и уцена и  во целосно антагонизирано и поларизирано општество. Македонија е повеќеетничка, повеќекултурна и повеќенационална. Во таа смисла повеќејазичност во правец на официјална употреба, е возможно единствено кога ќе се утврди вистината, околу корупцијата и прислушувањето, и кога ќе се достигне одреден степен на помирување. Во такви услови официјална повеќејазичност ќе служи на целта за градење заедничко општество, солидарност и разбирање. Во услови кога претставува изговор за избегнување одговорност и повторно легитимизирање на дел од албанскиот блок, ќе биде опасна алтка во рацете на елитите кои веќе долго време ја држат во заложништво земјата, без притоа справувајќи се со реалните и горливите прашања со кои се соочуваат сите граѓани.

Единствено преку де-легитимизација на злото (кое претставува комбинација на правни и политички мерки) е возможно  да се направи исчекор напред, доколку тоа не се случи Македонија е на пат да потоне како Титаник. Делегитимизација на злото опфаќа пред се:

  1. Соочување со  блиското минато.
  2. Суштинско справување со коорупцијата и прислушувањето без разлика на етничка основа, а не наводно и имагинарно гонење кое е надлежност на СЈО на коешто мандатот му истече. И, кое за жал не успеа никакви суштински чекори во гонењето да преземе, дел заради лошата поставеност, дел заради корумпираното судство.
  3. Формирање на специјални независни комисии и работни тела кои ќе имаат за цел утврдување на фактичката состојба поврзана со прислушувањето (составени од странски експерти).
  4. Целосно департизирање на судството;
  5. Недвосмислено гонење на сторителите на овие дела/или јавно соочување и амнестирање доколку тоа се договори од сите страни, без можност за извршување на политички и јавни функции. Запленување на имот противправно стекнат.
  6. Обзнанување на вистината околу масовното прислушување и корупциските скандали.

Единствено под вакви околности, агенди и платформи, би имале смисла и би претставувале прифатливи и легитимни барања на дел од албанскиот блок,  кој беше довчерашен соучесник во злото, против кое навдно Заев и СДСМ се кренаа, а за жал го легитимизираа од вакви или онакви интереси.

US and EU on immigration Substantive differences

Statelessness and rightlessness is the most challenging question of 21st century and Hannah Arendt was more than right in her analysis which may be found in the Origins of Totalitarianism the chapter on Perplexities of the Rights of Man. She wrote: “Their plight is not they are not equal before law, but that no law exists for them; not that they are oppressed but nobody wants to oppress them.“

How this applies to the current situation and especially to US and EU immigration policies and why there is a substantive difference between both.

Trump is ultrapopulist and that is clear. The latest executive ban on immigration portrayed that. Trump signed and promoted this ban, even though knowing or at least the circle around him being aware that this can undergo judicial review and thus might be halted. In that sense, US is still democracy because has judiciary with integrity who can place under scrutiny the decisions of the President himself. Despite the fact that this ban is discriminatory and arbitrary to its core, the judiciary had a saying on its apparently illegal and illegitimate nature, thus suspending it temporarily while other legal measures are being examined for preventing this ultrapopulist step.

However, on the other side of the Atlantic things aren’t smooth at all. For more than four years now I claim that EU is becoming more and more xenophobic and nationalistic. I find more hypocritical and therefore dangerous of Trump’s ultrapopulism EU’s conduct in relation to the growing number of refugees. Why I say this?

The utmost danger with EU is that it hasn’t introduced such a ban overtly but covertly, while acting under cover and pretext of values and ideals of  unity and etc. The other day I had an argument with the AFP editor for Central America. He was with fiercely claiming that EU is still based on solidarity and values. On the other hand, I was with intense reluctance claiming that EU is xenophobic and nationalistic like never before. And I will point out why.

The most obvious example is the EU-Turkey agreement on resettlement of irregular migrants (no definition what this entails) which was agreed in March 2016 behind closed doors. Basically EU is paying to Turkey to settle the so-called “irregular migrants”. There two very problematic aspects of this agreement. One in terms of legal qualifications, and second the context itself which reinforces its illegality and illegitimacy.

This agreement exists in form of a statement which is very unclear and obscure in terms of legal criteria and timeline of application. Apart of i illegality of such an agreement, taking into consideration the overall context makes it not only illegal but illegitimate as well. Turkey reperesents de facto and de jure autocracy (with indeterminate derogation of minimum human rights guarantees), this was apparent even when the agreement was agreed upon, and nowadays even more clear. Turkey or its government is constantly oppressing and suppressing its own citizens through various measures and actions. This in continuity entails arbitrary curtailment of right to life, illegal detentions, torture, severe restrictions of freedom of speech and movement and many others serious and massive violations of human rights. In that sense, how the “irregular migrants” find safety or safe haven in Turkey when the whole country and majority of its citizens (pro-democratic) is in terror and control is not quite clear. Is it EU outright financing the most apparent autocracy and is EU breaching the absolute principle of “non-refoulment”, is something that European Court of Justice or European Court on Human Rights should answer but they are all silent.